Kot wolno żyjący – udomowiony osobnik gatunku Felis catus, który urodził się poza ludzkim domem (bezdomność) lub w niej długotrwale przebywa, bytując w otoczeniu człowieka bez bezpośredniego nadzoru ze strony człowieka. Zwierzę to najczęściej nie jest na tyle uspołecznione z człowiekiem w stopniu umożliwiającym bezpieczną adopcję do domu. Jednak z czasem zaopiekowane koty wolno żyjące mogą wyrażać potrzebę zamieszkania z człowiekiem.
Ponieważ kot wolno żyjący biologicznie pozostaje gatunkiem udomowionym, jest w pełni zależny od infrastruktury tworzonej przez człowieka i nie jest ewolucyjnie przystosowany do samodzielnego radzenia sobie bez ludzkiego wsparcia.
Zgodnie z polskim prawem (Ustawa o ochronie zwierząt) oraz wiedzą o potrzebach bytowych tego gatunku:
Kot wolno żyjący nie jest „zwierzęciem bezdomnym” w rozumieniu prawa wyłapywania i umieszczania w schronisku, ale podlega pełnej ochronie prawnej przed znęcaniem się, przepędzaniem czy uśmiercaniem.
Gmina ma ustawowy obowiązek opieki nad kotami wolno żyjącymi, realizowany w ramach corocznych programów opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności.
Obowiązek ten obejmuje:
Dokarmianie i zapewnienie dostępu do schronienia (np. budek).
Opiekę weterynaryjną w przypadku chorób lub wypadków.
Kastrację i sterylizację (zabiegi TNN – Złów–Zastrzyk/Kastruj–Wypuść) w celu kontroli populacji i zapobiegania cierpieniu kolejnych pokoleń.
Brak bezpośredniego właściciela nie zwalnia społeczeństwa i samorządów z odpowiedzialności za ten gatunek – humanitarny obowiązek zapewnienia mu godnych warunków i opieki leży po stronie człowieka.
